Mbyllja tregoi se si i eksploaton ekonomia gratë. Ajo e dinte që moti. (pjesa II)

07 maj 2021 09:53

Libri më me ndikim i Federici-t doli gati 30 vite më vonë, me botimin e “Kalibani dhe Shtriga” [Caliban and the Witch] më 2004. Shumë feministe antikapitaliste si Bell Hooks, Angela Davis, Ëilmette Broën dhe Kolektivi Combahee River kanë argumentuar që në vitet 1970 se beteja feministe duhet të perfshijë doemos gjininë dhe racën sepse kapitalizmi shtyp gratë, njerëzit me ngjyrë dhe klasën punëtore. Kontributi i “Kalibanit dhe Shtrigës” për këtë traditë ka qenë gjurmimi i këtyre formave të shtypjes tek një burim i vetëm, duke argumentuar se zanafillat e tyre ishin të pandashme.

Federici propozon një teori të re për tranzicionin prej feudalizmit te kapitalizmi në Evropë, duke mbledhur dëshmi historike për të argumentuar se ky qe gjithashtu momenti kur puna e grave u vu nën kontroll të të zotëve të shtëpisë dhe u mbërthye brenda sferës shtëpiake. Gratë ishin ato të cilat mund të lindnin dhe të rrisnin fuqinë e punës, kështu që autonomia e tyre, dhe veçanërisht aftësia për të lindur fëmijë, kishte nevojë të “rrethohej”. Pastaj duhet të bëhëj “natyrale,” thua se jeta shtëpiake qe thjesht gjendje dhe dëshirë e brendshme e grave. Ky tranzicion qe i dhunshëm, thotë ajo, duke cituar mijëra gra të vrara gjatë kësaj periudhe, zakonisht gra të cilat nuk arritën të konformoheshin ndaj një realiteti të ri dhe radikalisht të kufizuar dhe që ishin akuzuar se ishin shtriga.

“Kapitalizmi si sistem socio-ekonomik, i përkushtohet domosdoshmërisht racizmit dhe seksizmit,” shkroi Federici. “Ngase kapitalizmi duhet të arsyetojë dhe mistifikojë kundërshtitë e thurura në marrëdhëniet e tij shoqërore … duke denigruar “natyrën” e këtyre eksploatimeve: gratë, subjektet koloniale, pasardhësit e skllevërve afrikanë, imigrantët e zhvendosur nga globalizimi.”

Federici argumenton se nuk është “e natyrshme” që llojet e punës që kanë të bëjnë me përkujdesjen e jetës të jenë fushëveprim i ndonjë gjinie; as nuk është e natyrshme ose e pashmangshme që njerëzit të nënshtrohen nga një sistem ekonomik që i shkon për shtati vetëm disave. Këto janë thjesht konvencione të dobishme për ngritjen e një sistemi ekonomik që është bërë aq gjithëpërfshirës sa nuk kemi dot guxim që të paramendojmë një rrugë tjetër. “Kjo ka ndodhur për profitin e dikujt”, thotë Federici. Ky rend gjërash mund të përmbyset.

Viti i fundit - ky vit murtaje, ky vit zgjedhor, ky vit i tmerrshëm - ka qenë një kohë e frytshme për t'i kushtuar vëmendje kush fiton nga sistemi ynë ekonomik dhe në kurriz të kujt. Në vitin e fundit, më shumë se 70 milionë amerikanë u regjistruan si të papunë, shumica në sektorët e shërbimeve, ku ka më shumë gjasa që punëtorët të jenë gra me ngjyrë. Punëtorët me pagë të ulët i humbën vendet e tyre të punës në shkallë më të lartë dhe qëndruan të papunësuar më gjatë. Në të njëjtën kohë, pak më shumë se gjysma e punëtorëve kyç, të cilët vazhduan të punojnë jashtë shtëpisë duke rrezikuar shëndetin, ishin gra dhe në mënyrë disproporcionale gra me ngjyrë. Një artikull në Think Global Health nga studiuesja Catherine Poëell, profesore e drejtësisë në Fordham, përshkroi një “paradoks të drejtësisë – racore” në të cilin amerikanët me ngjyrë kanë “më shumë gjasa të jenë të papunë për shkak të ndikimeve të pandemisë në tregun e punës , “por janë njëkohësisht” të mbipërfaqësuar midis punëtorëve kyç të cilët duhet të qëndrojnë në vendet e tyre të punës, posaçërisht pozicione me aftësi të ulëta, ku ata janë në rrezik më të lartë të ekspozimit ndaj virusit”. Ky paradoks u ka kushtuar me jetë mijëra njerëzve.

Në vitin e fundit, gratë në kujdesin shëndetësor kanë dalë më keq sesa homologët e tyre meshkuj:  Një studim nga C.D.C. raportoi se 72 përqind e punonjësve të kujdesit shëndetësor të spitalizuar me Covid në periudhën midis muajit mars dhe maj të vitit të kaluar qenë gra. Shumë qenë infermiere dhe asistente të çertifikuara të infermierisë, punë këto që përfshijnë kujdes të drejtpërdrejtë për pacientët - banjë me sfungjer, ushqyerje, administrim i ilaçeve - dhe që janë më të populluara nga gra dhe njerëz me ngjyrë (ato gjithashtu janë paguar më pak sesa ata në punët e kujdesit shëndetësor të mbizotëruara nga meshkujt). Punonjësit në mirëmbajtjen e spitaleve dhe ndihmësit e kujdesit shtëpiak gjithashtu u sëmurën dhe vdiqën në një numër më të madh.

Në vitin e fundit, mirëmbajtësit janë përballur me një “krizë të plotë humanitare”. Aleanca Kombëtare e Punëtorëve shtëpiak raportoi deri në 60 përqind të papunësisë në muajin maj, duke shtuar se shumë nga anëtarët e saj nuk po merrnin asnjë lloj ndihme të qeverisë sepse ishin pa dokumente.

Në muajin dhjetor, 156,000 gra humbën vendet e punës; burrat fituan 16,000 sosh, sipas një analize nga Qendra Kombëtare e Ligjit për Gratë. Por, siç ndodhë zakonisht, vlerësimi i grave si një “kategori” e përgjithshme fshehë diçka të rëndësishme: një shpërndarje e mëtejshme e të dhënave zbuloi se ishin gratë me ngjyrë, gratë latine dhe ato aziatiko-amerikane që pësuan humbje të punës - gratë e bardha në të vërtetë fituan punë. Pritet që kur një numër i madh i grave të papuna të hyjnë përsëri në tregun e punës, ato do të paguhen me paga më të ulëta se më parë.

Në vitin e fundit, 2.3 milion gra amerikane thuhet se u larguan nga fuqia punëtore - shpesh për t`u kujdesur për fëmijët kur u mbyllen shkollat dhe kujdesi ditor. Meqë ato janë larguar nga fuqia punëtore plotësisht dhe nuk po kërkojnë punë të reja, ato nuk llogariten më në statistikat e papunësisë.

Në vitin e fundit, miliarderët e Amerikës u pasuruan për 1.1 bilion dollarë më shumë. E gjithë kjo, në mes të debateve perverse lidhur me atë se jeta e kujt është e pranueshme të sakrifikohet për të shpëtuar ekonominë. Presidenti Trump pranoi në muajin maj se me rinisjen e aktivitetit ekonomik, do të vdesin më shumë njerëz, por deklaronte se “duhet ta rikthejmë vendin tonë.” Vendin e kujt? Për kend ta kthejmë?

Është disi më pak se e habitshme që ekziston një dëshirë në rritje për një mënyrë tjetër, një shoqëri me më pak këmbëngulje për rezistencë ndaj vlerësimit të jetës njerëzore kur i zë rrugën profitit të një klasë sunduese të pasur, të bardhë, shpesh mashkullore. Një shoqëri “që u lejon milionerëve që pasurinë e tyre ta investojnë në apartamente të zbrazëta teksa familjet e pastreha qëndrojnë nëpër rrugë”, shkroi Keeanga-Yamahtta Taylor në mars, “që kërcënon me dëbim dhe dënime të rënda për mospagim të huave, teksa qindra miliona janë të urdhëruar të qëndrojnë brenda për t`i dhënë fund virusit, është çoroditëse në mospërputhjen dhe mizorinë e saj”.

Taylor-i është prej një brezi studiuesish dhe aktivistësh që i kushtojnë vëmendje të re majtistëve, shpesh të udhëhequr nga krahu i zezakëve të lëvizjes feministe që ishin neglizhuar nga feminizmi i bardhë. Në shkrimet e vitit 1984, Hooks e përmblodhi atë në këtë mënyrë: “veçanërisht në lidhje me punën, shumë reforma liberale feministe veçse përforcuan vlerat kapitaliste, materialiste (duke ilustruar fleksibilitetin e kapitalizmit) pa i çliruar me të vërtetë gratë ekonomikisht.” Shumë shkrimtarë të asaj epoke, përfshirë Hooks, Angela Davis, Audre Lorde dhe anëtaret e Combahee River Collective, këmbëngulën së bashku për atë që tani shihet gjerësisht si sens i përbashkët: feminizmi është edhe pa dhëmbë edhe hipokrit nëse injoron nevojat materiale të grave të varfëra, me ngjyrë, homoseksualëve, transgjinorëve, atyre me aftësi të kufizuara, emigrantëve ose atyre që jetojnë jashtë Shteteve të Bashkuara. Trashëgimia e tyre është marrë nga aktivistët dhe studiuesit bashkëkohorë të drejtësisë sociale si Taylor, Adrienne Maree Brown, Rachel Cargle, Dean Spade dhe Mariame Kaba. Këtu është sot energjia e së majtës, nëse jo shumica e parasë apo fuqisë institucionale.

Ka një pyetje të vazhdueshme, ende pa përgjigje, se si lëvizja feministe amerikane do të rimbledhë veten tani, dhe nëse do të shtyjë në një drejtim ideologjik më të harmonizuar mendimtarët të cilët i ka margjinalizuar. “Reformat feministe liberale” të fundit të shekullit të 20, të cilat u kthyen në feminizmin e korporatave të shekullit 21. Kjo e goditi qëllimin e saj logjik në feminizmin e brenduar dhe të parullave të 10 viteve të fundit. Pati feminizëm “me anim”, i cili vlerësonte se hyrja e grave në suitën-C kërkonte vetëm llojin e duhur të vullnetit për pushtet dhe dorëzimin e papërkulshëm ndaj kërkesave për krijim të familjes. Pastaj ishte faza e ‘cool’-it: bluzat “E ARDHMJA ËSHTË FEMËR”, kapelat e bejsbollit “Sidoqoftë, Ajo Ngulmoi”. Ishte një dyqan tregtar i Wing (“hapësira e grave” me çmime të larta, të brendshme rozë për fëmijë dhe, siç pretenduan punonjësit, kulturë e brendshme abuzive dhe raciste) që shiste gjerësisht të popullarizuarat “Head Witch In Charge” dhe "Girls Doing”. Sidoqoftë, ata dëshironin zingjirët kryesorë.

Siç rezulton, “vajzat”, ose më saktësisht gratë, nuk arritën të bënin çfarë dëshironin këtë vit. Megjithëse - siç theksuan njerëzit në lidhje me zinxhirët kryesorë - përgjithësimi te “gratë” si kategori e përgjithshme është një prospekt me të meta. (“Çfarë kuptoni kur thoni gra?” e pyeta Federici-n në një nga shëtitjet tona. “Për mua ka qenë gjithmonë kryesisht në terma të kategorisë politike", tha ajo, duke përkufizuar “gratë” si të gjitha ato që vuajnë nën kushtet materiale që u janë përcaktuar historikisht, të cilat përfshijnë trangjinorët dhe ata jobinarë, inter-seksualët, agjinorët dhe ‘queer’). Dhe vitet si 2020 nuk bien barabar mbi të gjitha gratë.

Premtimet e feminizmit liberal nuk kanë qenë kurrë më të zbrazëta, pasi popullsia e madhe e grave që u lanë tërësisht jashtë këtij vizioni është rritur. Barazia gjinore në fuqinë punëtore (e nënkuptuar nga përfaqësimi i barabartë apo edhe paga e barabartë) nuk u materializua kurrë, dhe është kthyer pas me breza nga problemi i pazgjidhur i punëve shtëpiake. Këto çështje po marrin hov në sallat e pushtetit - jo ngaqë janë të reja, por sepse prekin edhe gratë e klasës së mesme dhe të lartë, veçanërisht gratë e bardha. Në mënyrë të ngjashme, një interes i gjerë për socializmin nuk ka ardhur thua se kapitalizmi sapo ka filluar të dëmtojë punëtorët, por sepse ekonomia angazhuese dhe një rrjet i zhdukur i sigurisë sociale kanë zgjeruar rrethin e atyre që dëmtohen.

“Mësimi që kemi marrë në këtë proces është se ne nuk mund ta ndryshojmë jetën tonë të përditshme pa i ndryshuar institucionet e saj të menjëhershme dhe sistemin politik dhe ekonomik me të cilin ato strukturohen” shkruan Federici në librin e saj “Rimagjepsja e botës: Feminizmi dhe Politika e të Përbashkëtave”. Ka modele për t’i rezistuar “një sistemi shoqëror të përkushtuar në zhvlerësimin e jetës sonë”, argumenton ajo. Ka mënyra për ta rikthyer atë vlerë, duke e rivendosur aty ku ka qenë përherë.

Federici ende jeton në Park Slope, siç ka jetuar me intervale që nga viti 1970. Ajo u takua me George Caffentzis në vitin 1973, kur ata u bënë shokë dhome. Brenda vitit ata u bënë bashkë. Caffentzis bëri shumicën e gatimeve gjatë gjithë partneritetit të tyre deri së fundmi kur sëmundja e Parkinsonit e bëri këtë më të vështirë. Federici mori përsipër gatimet, të cilat i pëlqente më shumë sesa në të 20-at e saj. Caffentzis-it i pëlqen të gatuajë, më tha ajo, dhe kënaqësia e tij për këtë e ndihmoi atë ta shihte detyrën si më pak të rëndë dhe më të bukur. Megjithatë, ajo u referohet këtyre detyrave shtëpiake si “riprodhim” në bashkëbisedim - si atëherë kur thotë: “Unë bëj më shumë riprodhim sesa në të kaluarën. Më parë, kishim një ndarje më të barabartë.”

Banesa e tyre është e mbushur me qindra libra - në rafte, por gjithashtu të grumbulluara nën divan dhe krevat, të grumbulluara në qoshe të dhomave, madje edhe të fshehura në dollapët e kuzhinës mes enëve. Në moshën 78 vjeçare, ajo është akoma aktive: ajo po redakton një libër rreth dënimit me vdekje (për të cilin ajo ka bërë fushatë për vite me radhë) dhe po përgatitë një libër të ri për botim: “Patriarkia e Pagave: Shënime për Marksin, Gjininë dhe Feminizmin” i cili do të publikohet në muajin maj. Temat e tij janë, në një farë mënyre, të njëjtat pyetje që ajo ka bërë që nga vitet 70-a: pse kritikat marksiste të kapitalizmit i neglizhuan kaq plotësisht llojet e punës që nuk ndodhin në ato që ne zakonisht i mendojmë si vende pune? Cilat janë rreziqet e këtij lëshimi?

Në një nga shëtitjet tona, Federici më tregoi se për tre vjet ajo nuk kishte shkruar fare. Nëna e saj e moshuar kishte nevojë për kujdes gjatë gjithë ditës dhe Federici fluturoi drejt Parmës për t'u bashkuar me motrën në këtë përpjekje. “Ajo nuk mund të lëvizte. Unë, motra ime, gjithë ditën, dhe nuk mjaftonte. Ishim të stërlodhura në orën 9, kur ajo më në fund flinte. ”

Federici zbuloi se gjatë qëndrimit të saj 14-ditor në spital, nëna e saj kishte marrë plagë të thella në shtrat. “Ky ishte një moment të cilin nuk mund ta harroj kurrë, tërë atë dëshpërim. Çfarë do të bëjmë tani?"

Në ditët që pasuan, përderisa Federici dhe motra e saj e vishnin dhe ia pastronin plagët nënës, duke e vendosur në divan dhe duke e ngritur nga divani ashtu që të mos rrinte e shtrirë për një kohë të gjatë në shtrat, e ushqenin, e vishnin, e pastronin, mendja e Federici-t kthehej shpesh te kujdesi shëndetësor. “Imagjinoni sikur të kishim një lloj strukture në komunitet që do të mund të na ndihmonte! Kjo është një nga gjërat që kam pasur gjithnjë në mendje: unë jam këtu në këtë moment në këtë qytet në këtë vend - duhet të ketë edhe mijëra gra të tjera si unë që po kalojnë të njëjtin lloj agonie.”

Ajo u kthye nga unë dhe me një ngritje zëri më tha: “Kjo është me të vërtetë një çështje e vlerës së jetës. Çfarë është e vlefshme? Cilat janë përparësitë, eh? Unë mendoj derisa nuk e trajtojmë atë? Derisa nuk e trajtojmë atë... ”Pasi i vdiq nëna, ajo erdhi në shtëpi dhe filloi të shkruajë për të përbashkëtat.

Në 10 vitet e fundit, Federici ka kthyer fokusin e saj drejt nevojës për të përmbysur “mbylljen” - procesin ku bota u nda dhe u përfshi në profit. Pothuajse gjithçka, argumenton Federici, është bërë “e mbyllur” brenda kapitalizmit: jo vetëm prona dhe toka por edhe trupat tanë, koha jonë, mënyrat tona të arsimimit, shëndeti ynë, marrëdhëniet tona, vëmendja jonë, mendjet tona. Gjatë pandemisë, siç theksoi Francisco Cantú në një artikull të muajit janar në New Yorker që po citonte Federici-n, aftësia jonë për të folur me njerëzit që duam është bërë e ndërmjetësuar dhe e monetarizuar nga kompanitë e teknologjisë. Ilaçi për mbylljen, propozon Federici, është duke e kthyer gjithnjë e më shumë botën në të përbashkëta.

“Të përbashkëtat” nënkuptojnë resurset (tokat, njohuritë, materialin kulturor dhe intelektual) që mbahen zakonisht jashtë çdo lloj tregu. Të përbashkuarit është ajo ide në veprim, një praktikë e vënies gjithnjë e më shumë të jetës suaj larg dorës së komodifikimit apo ekstraktimit.  Joshja e të përbashkuarit është se kjo është e mundur kudo për aq kohë sa ka një komunitet të gatshëm: Një parcelë e zbrazët mund të bëhet një fermë e vogël për jetesë, shqetësimet e kujdesit shëndetësor të një lagjeje mund të plotësohen me një klinikë lokale, të drejtuar nga lagjia; puna e kujdesit mund të ndahet mes familjeve. “Ju nuk keni nevojë për leje” për t’u përbashkuar, thotë David Bollier, studiues i kahershëm i përbashkimeve. “Ju nuk keni nevojë të keni përfaqësues në Uashington si lobues dhe avokatë. Ju nuk keni pse të jeni ekspert - ju jeni ekspert të shpronësimit tuaj. Dhe për këtë arsye, ju mund të sajoni disa prej gjërave tuaja që janë të përshtatshme sipas situates.”

Mënyrat se si mund të duket kjo janë po aq të ndryshme sa komunitetet që kërkojnë të adresojnë nevojat e paplotësuara. Kohët e fundit, një grup koduesish ndërtuan një mjet falas në internet për të ndihmuar familjet të formonin dhe planifikonin kooperativat e kujdesit për fëmijët. Rrjetet e ndihmës reciproke janë një përsëritje që ka lulëzuar gjatë pandemisë: Duke përdorur diçka kaq të thjeshtë si një Google Doc, fqinjët mund të shkruajnë atë që u duhet dhe atë që mund të japin, duke formuar (ose zbuluar) një rrjet marrëdhëniesh simbioze. (Alexandria Ocasio-Cortez udhëhoqi një konference me abolicionistin e burgut Mariame Kaba mbi bazat). Këto shkëmbime shpesh duken të zakonshme: Në vend që të punësoni një mjeshtër, një fqinj mund të vijë në shtëpinë tuaj për t'ju ndihmuar të instaloni ventilatorin; në këmbim, ju mund ta ndihmoni atë, ose dikë tjetër, me taksat ose të kujdeseni për kafshët ose kopshtin. Përveç dhurimit për organizata jofitimprurëse të mëdha, ju gjithashtu mund t'u përgjigjeni thirrjeve në rrjetin tuaj lokal të ndihmës së ndërsjellë për të ndihmuar një fqinj që ta paguajë qiranë. Përderisa kërkohet nga qeveria ose organizatat e tjera për të alokuar resurset e nevojshme, komuniteti juaj mund të bashkohet për të rritur resurset që ka aktualisht.

Modelet e Federici-t për të përbashkuarit e suksesshëm janë nxjerrë nga një perspektivë internacionaliste dhe ajo vëren se komunitetet indigjene shpesh janë shpikëse dhe mbajtëse të praktikave të përbashkimit: Ajo citon “mbrojtësit e ujit” në Amazon, Lëvizjen e Popujve të patokë në Afrikën e Jugut, kopshtet urbane në Gana, gratë kiliane që grumbulluan ushqimin dhe punën e tyre mes programeve shtrënguese të  qeverisë. “Nuk janë komunitetet më të industrializuara, por ato më kohezive që janë në gjendje t'i rezistojnë dhe, në disa raste, të përmbysin rrjedhën e privatizimit,” shkruan ajo në Patriarkati i Pagave.

Një nga shembujt më udhëzues të përbashkimit janë protestat e fisit Sioux në Standing Rock gjatë vitit 2016 dhe 2017. Gjatë kundërshtimit të një projekti gazjellësi, fisi dhe aleatët e tij ndërtuan një rrjet kampi që mbajti mijëra protestues të strehuar dhe të ushqyer e të sigurt, edhe me arritjen e dimrit; ata krijuan një shkollë për fëmijët, duke kuptuar që nëse familje të tëra do të merrnin pjesë, fëmijët do të kishin nevojë për kujdes dhe arsim. Pjesërisht për shkak se ata i bënë kampet komunitet të jetueshëm e afatgjatë, ata qenë në gjendje të mbështesin dhe të rrisin përpjekjet në një lëvizje me mbështetje ndërkombëtare dhe vrull të vazhdueshëm, edhe pse vetë kampi u shua nga forcat e ligjit në shkurt të vitit 2017.

Përbashkimi, shkruan Federici, prodhon “një përvojë të fuqishme dhe të rrallë si ajo e të qenurit pjesë e diçkaje më të madhe se jeta jonë individuale, e vendbanimit në ‘këtë tokë të njerëzimit’ jo si të huaj apo kalimtarë, që është mënyra se si kapitalizmi dëshiron që të jemi të ndërlidhur me hapësirat që zëmë, por si shtëpi”.

“Shumë shpesh e majta nuk e sheh fuqinë e komuniteteve," i tha ajo filmbërësit dhe shkrimtarit Astra Taylor në një intervistë në vitin 2019. Politika e saj, e cila pasqyron metodat e Pagave për Punët e Shtëpisë, thekson mundësitë revolucionare për t'u thënë njerëzve se mund të luftojnë për ndryshim prej aty ku janë, pavarësisht nëse janë në shtëpi, në supermarket, në kishë, në strehimore, në linjën e prodhimit, në kujdesin ditor. “Jeta e përditshme është terreni kryesor i ndryshimit shoqëror”, shkruan ajo.

Kur imagjinon mundësinë e një bote me të vërtetë të drejtë, Federici shkruan për mënyrën se si veprimi kolektiv e transformues mund të përputhet me magjinë e krijuar nga natyra, e cila rigjenerohet vazhdimisht. Në këtë kuptim, ajo vazhdon të mbajë Prospect Park si një shembull të krijimtarisë, mundësisë dhe bukurisë. Kur e pyeta, në një ditë të errët të vitit të kaluar, çka e bënte atë të ndiente magjinë e botës, ajo thirri: “Oh! Oh! Kjo.” Ajo tundi duart rreth e rrotull në ajër, duke bërë gjeste drejt drunjve, zogjve, papastërtive në makinën mbjellëse që aktualisht po ekzaminohej nga disa foshnje.

Sytë i dridheshin nën maskë. “Kreativiteti i natyrës dhe i njerëzve. Jam shumë e ngazëllyer për njerëzit.” Kur unë shpërtheva duke qeshur me mosbesim, ajo protestoi. “Ka vërtet shumë bukuri, bujari, guxim, o zot. Ende ka gëzim, e shoh - ka akoma shumë bukuri në këtë botë. Dhe shpresoj që të mbizotërojë te ata që duan vetëm ta kontrollojnë dhe copëtojnë.”

***

Artikulli origjinal në The New York Times, më 22 shkurt 2021.

07 maj 2021
09:53

Jordan Kisner