Klasa në zgjedhjet e 11 qershorit

Përse Vetëvendosja është sot lëvizja me më së shumti potencial demokratik dhe pse përkrahja e saj në zonat rurale mund të rritet në zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

01 qershor 2017 09:32

Votimi n? zgjedhje ndikohet nga shum? faktor? si? jan? bindjet ideologjike, rrethanat ekonomike e sociale, familjariteti me kandidat?t n? gar?, vlerat q? ata bartin, besimet e rrethit, etj. Ky bllog koncentrohet n? analiz?n e klas?s shoq?rore si faktor par?sor n? shpjegimin e sjelljes kolektive t? votuesve.

Shoq?ria e sotme shqiptare e Kosov?s, shikuar nga ana materiale, p?rb?het prej tri klasash kryesore: dy t? form?suara nga realitetet sociale dhe ngjarjet m? t? larg?ta, nd?rsa e treta n? vitet e fundit t? paspavar?sis?. ?sht? d?shmi e zhvillimit demokratik q? m? n? fund tri partit? (blloqet) e m?dha ia p?rshtat?n etiket?n e tyre klas?s q? p?rfaq?sojn?. Sa m? gjat? t? kemi shtet dhe sa m? shum? t? krijoj? shteti pranueshm?ri meritore, duke ofruar t? drejta p?r n?nshtetasit e tij, aq m? shum? demokracia do t? zhvillohet.

Votimi sipas klas?s niset prej ndjenj?s dhe nevoj?s p?r bashk?veprim me votuesit e tjer?, t? cil?t gjenden n? pozit?n e nj?jt? ose t? p?raf?rt materiale, duke votuar p?r kandidat?t t? cil?t e p?rfaq?sojn? m? shum? at? klas?, me shpres?n se pasi kandidat?t t? marrin pushtetin politik, pozita e klas?s mund t? favorizohet n? distribuimin e t? mirave t? k?sobotshme. Klasa shoq?rore ka qen? n? vazhdim?si pas lufte dhe mbetet shpjeguese e votimit si p?rcaktim racional edhe p?r zgjedhjet e reja parlamentare t? 11 qershorit.

LDK-ja, aleat?t dhe shtresa e pasur nga socializmi vet?qeveris?s

Ndon?se n? fillim t? viteve 1990-t? ligj?risht u instalua pluralizmi politik, shoq?ria e Kosov?s mbeti edhe p?r shum? vjet n? thelb moniste, e rreshtuar prapa Lidhjes Demokratike t? Kosov?s (LDK) si organizatore e rezist?nc?s paq?sore kund?r hegjemonis? serbe p?rmes shtetit paralel.

Por pas daljes s? Ushtris? ?lirimtare t? Kosov?s (U?K) dhe pas luft?s, LDK-ja u b? n? thelb p?rfaq?suese e klas?s q? jetonte m? mir? n? koh?n e socializmit vet?qeveris?s (1952-1989). Kjo klas? kishte qen? m? af?r pun?s, m? urbane dhe m? e shkolluar. Duke poseduar kapital m? t? madh financiar dhe arsimor (p?r rrethanat e Kosov?s), ajo e kishte m? problem t? angazhohej n? luft?n e armatosur; nd?rsa mb?shtetja e LDK-s? pas luft?s ishte veprim racional n? k?rkim t? ruajtjes s? pozit?s dhe frik?s nga ndryshimi.

LDK-ja pas luft?s n? vazhdim?si ka pasur rezultatet m? t? mira n? mesin e nj?mb?dhjet? komunave q? kan? qen? m? t? pasura dhe m? urbane n? kulmin e socializmit vet?qeveris?s (vitet 70-t?). Sa ka qen? partia m? e madhe, n? koh?n e UNMIK-ut, t? ardhurat prej pun?s (si resursi kryesor) kan? favorizuar ish-komunat e pasura dhe popullat?n urbane.

N? p?rgjith?si, UNMIK-u dhe organizatat e m?dha t? huaja e riforcuan n? m?nyr? implicite (ose t? anasjellt?) klas?n e fort?, t? trash?guar nga koha e socializmit me pun? dhe qira, e shpesh edhe me p?rkrahje politike. Ideologjia e LDK-s? shkonte n? t? nj?jtin drejtim: duke p?rkrahur tregun e lir? dhe kualifikimin arsimor p?r pun?sim, ajo p?rkrahte klas?n e vjet?r m? t? pasur - q? kishte n? posedim resurse q? e favorizonin.

Logjika e analiz?s klasore l? anash shum? q?ndrime individuale, emocionale, etj. Fundja, vet? Presidentit Rugova babain ia kishin ekzekutuar partizan?t dhe ai ishte qart?sisht antikomunist. Prap?, LDK-ja n? p?rgjith?si e ka p?rfaq?suar klas?n m? t? favorizuar nga socializmi dhe kjo lidhje ?sht? b?r? m? e v?rejtshme me rritjen e konkurrenc?s politike. ?

Nga pik?pamja klasore, qeveria dyvje?are e Isa Mustaf?s ka qen? qeveria m? e mir? e LDK-s?, sepse ajo m? s? qarti ka p?rfaq?suar interesat e klas?s q? e mb?shtet dhe mund t? shp?rblehet p?r k?t? me votim m? t? madh. Disa nga vendimet e saj nd?rlidhen direkt me ato interesa: kategorizimi i pensionist?ve kontributdh?n?s, ligji p?r Trep??n etj. Vet? qeveria nisi t? binte nga mospajtimet e shprehura p?r buxhetin komb?tar.

Pothuajse e nj?jta vlen edhe p?r aleat?t e LDK-s? n? koalicionin parazgjedhor. Manifestues ?sht? insistimi i kryetares s? Gjakov?s, Mimoza Kusari, p?r shtatoren e Fadil Hoxh?s. ?

Partit? nga U?K-ja, ish t? varf?rit dhe fshatar?t

Sipas studimeve sociale, partit? politike e kan? origjin?n n? klasa shoq?rore q? form?sohen n? periudha t? gjata historike. Ushtria ?lirimtare e Kosov?s ishte themeluar nga ish t? burgosurit politik? t? L?vizjes (majtiste) Popullore t? Kosov?s. Me koh?, ajo gjeti mb?shtetjen n? mesin e popullat?s s? varur nga bujq?sia dhe viset rurale.

Nuk ka dyshim q? larg?sia fizike nga popullata serbe dhe p?rpar?sia territoriale e kan? b?r? t? natyrshme mb?shtetjen e saj t? U?K-s?, por n? t? nj?jt?n koh? nuk ?sht? aspak e rast?sishme q? ish-komunat e varf?ra dhe n? p?rgjith?si rurale kan? qen? m? t? p?rfshira n? luft?, m? t? prekura nga pasojat e saj (bazuar n? matjet e Komisionit Europian t? vitit 1999), dhe kan? mb?shtetur Partin? Demokratike t? Kosov?s (PDK) dhe Alenac?n p?r Ardhm?rin? e Kosov?s (AAK) pas lufte.

N? vitin 2014, nga dymb?dhjet? ish-komunat e varfra (p?rfshir? Malishev?n q? ?sht? themeluar m? von? si komun? ) - t? vler?suara nga ish-K?shilli Ekzekutiv m? 1975, bazuar n? indikator?t e pun?simit dhe bruto prodhimit social - PDK dhe AAK pat?n fituar m? s? shumti vota n? n?nt? prej tyre. K?to komuna jan? Sk?nderaj, Dragashi, Vitia, Podujeva, Gllogovci, De?ani, Vushtrria, Klina, Istogu, Rahoveci, Kamenica dhe Malisheva. Baza elektorale e k?tyre partive ?sht? pik?risht n? mesin e k?tyre komunave.

Gjat? qeverisjes s? PDK-s?, dhe sidomos kur ajo ishte e vetmja nga partit? e m?dha n? kabinet, t? gjith? indikator?t q? varen shum? nga shteti - t? ardhurat nga puna, nga transferet sociale, investimet n? infrastruktur? rrugore dhe shkollore, si dhe subvencionet n? bujq?si - sh?nuan rritje t? madhe n? k?to komuna. P. sh. n? vitin 2013, rritja vjetore e kursimeve t? obligueshme pensionale (d.m.th. e pun?tor?ve) ishte m? e madhja n? Sk?nderaj (9.2%), Klin? (7.6%) dhe Gllogovc (7.6%).

Shp?rndarja territoriale e t? mirave dhe t? ardhurat e familjeve nd?rmjet ish-komunave t? varfra dhe t? pasura jan? baraspeshuar duksh?m - edhe pse indikator?t mbeten n? p?rgjith?si t? dob?t - n? krahasim me periudh?n e socializmit vet?qeveris?s, kur nga shteti pothuajse p?rfitonin vet?m ata q? ishin n? pun? (maksimumi 23% e popullat?s s? aft?). Nd?rsa, komunat e varf?ra q? kan? vazhduar ta mb?shtesin LDK-n?, si Podujeva e Istogu, kan? mbetur mbrapa dhe rezultojn? keq n? varf?ri, vdekshm?ri t? f?mij?ve, dhe analfabetiz?m.

Por, PDK-ja si partia kryesore e dal? nga U?K-ja ?sht? transformuar n? parti t? djatht? dhe ka aplikuar masa d?nimi kund?r klas?s tjet?r p?rmes privatizimit, korrupsionit dhe parcializimit t? t? mirave shoq?rore. Kjo m? s? miri v?rehet me rritjen e migracionit nga zonat urbane.

D?shtimi m? i madh i saj ?sht? rritja e varf?ris? n? t? ardhura n? zonat rurale (mbi 7% q? nga viti 2007). Kjo tregon se gjithnj? e m? shum? ajo transferon drejt nj? klase t? re t? pasuruar, dhe nuk e promovon barazin? e p?rgjithshme. PDK-ja mbetet p?rfaq?suese e ish-zonave t? varfra, por jo m? n? t?r?si p?rfaq?suese e popullat?s rurale.

N? p?rgjith?si, ekzistojn? me t? drejt? rezerva ndaj pozit?s materiale t? k?tyre dy klasave - t? pasurve t? socializmit vet?qeveris?s dhe t? pasurve t? rinj - jo nga m?ria, por ngase shpesh u forcuan n? kurriz t? varf?ris? s? pjes?s m? t? madhe t? popullat?s. N? t? dy periudhat, shumic?n e t? gjitha t? ardhurave t? shtetit e ka kontrolluar 20% e popullat?s nd?rsa pjesa tjet?r k?rkon mbijetes? nga puna n? m?rgim.

Vet?vendosja, qytetar?t dhe fshatar?t e pap?rfshir?

Sikur n? rastin e partive t? tjera, n? Vet?vendosje ka zyrtar? dhe an?tar? q? nuk p?rkojn? me klas?n q? ajo p?rfaq?son e q? ?sht? form?suar qart? n? vitet e fundit t? paspavar?sis?. Kjo klas? p?rb?het prej: nj? pjese t? popullat?s urbane e t? shkolluar mir? q? nuk ndjehet djathtas dhe e p?rfaq?suar nga LDK-ja, e cila shpesh ka simpati ndaj ish-Ushtris? ?lirimtare t? Kosov?s, dhe t? varf?rit e pap?rfaq?suar nga partit? e dala prej luft?s.

Forcimi i VV-s? n? mesin e popullat?s s? varf?ruar rurale do t?ia p?rmir?soj? pozit?n elektorale, pasi mbi 60 p?r qind e popullat?s nuk ?sht? urbane, dhe mbi t? gjitha pozit?n e p?rpar?sis? morale si p?rfaq?suese e klas?s s? ul?t.

Vet?vendosja ?sht? e favorizuar prej koh?s, sepse tani edhe kushtet jan? m? t? mira p?r t? qeverisur, edhe gjendja e p?rgjithshme materiale m? e q?ndrueshme. Nuk mund t? mohohen as arritjet e saj q? jan?: profilizimi i qart? n? nj? parti social-demokrate, forcimi i lidhjeve me partit? social-demokrate europiane, p?rfaq?simi i t? pap?rfshir?ve, dhe maturimi diskursiv.

Me programin e saj, p?r dallim prej PDK-s?, ajo jep sinjale se do t?i forcoj? t? pap?rfshir?t duke mos d?nuar t? tjer?t, por duke p?rhapur nj? hegjemoni t? barazis? p?rmes institucioneve universale dhe progresive.

N?se demokracia kuptohet si forcim i barazis? sociale, Vet?vendosja ?sht? sot l?vizja me potencialin m? t? madh demokratik. Vet? nevojat e elektoratit t? saj e b?jn? mobilizimin m? aktiv dhe m? t? rrezikuar nga humbja.

Pa Vet?vendosjen, gara do t? ishte mes qytetar?ve dhe fshatar?ve (p?rjashtimet jan? t? vogla dhe shpesh nuk nd?rlidhen me klas?n). Edhe k?tu, ajo i jep fuqi an?s universale. Nd?rsa e ardhmja e saj do t? varet nga koalicionet q? do t? b?j?, nga njer?zit e saj, dhe cil?sia e qeverisjes n?se do t?i jepet shansi. E po ashtu edhe nga trajektorja q? do t? ndjekin dy blloqet tjera t? cil?t, si aktor? kryesor? politik?, kan? merita e borxhe t? m?dha mbas vete, por edhe mund?si p?r rizbulim t? vetvetes.

Social-demokracia duket se po forcohet kudo sot n? hap?sirat me shqiptar?, si zgjedhje elektorale. Ndoshta kjo l?vizje do t? rezultoj? me forcim t? nj?mendt? t? m?tejm? t? shqiptar?ve dhe t? banor?ve tjer? n? k?to hap?sira: e kuptuar si barazi n? cil?si jetese.

__________

Bllogu mb?shtetet nga Friedrich-Ebert-Stifftung, zyra n? Kosov?.

Mendimet e shprehura n? k?t? bllog nuk paraqesin medoemos besimet e Friedrich-Ebert-Stifftung.

?

01 qershor 2017
09:32

Artan Mustafa