E vërteta e hidhur e pagës minimale

“Njëri nga gabimet e mëdha është që politikat dhe programet të gjykohen nga qëllimet e jo nga rezultatet.” – Milton Friedman

29 maj 2017 10:32

K?shilli Ekonomik Social, nj? trup i cili p?rb?het nga p?rfaq?suesit sindikal? dhe biznesor?, ?sht? duke shqyrtuar rritjen e pag?s minimale n? Kosov?, e cila aktualisht ?sht? ?135 n? muaj p?r pun?tor?t deri 30 vje? dhe ?170 n? muaj p?r ata mbi at? mosh?. Paga minimale ?sht? nj? ligj ekonomik i cili e ndalon pun?simin e dikujt n?n nj? pag? t? caktuar. Ajo shihet nga sindikatat dhe publiku i gjer? si mjet i nevojsh?m p?r t? garantuar trajtimin e drejt? t? pun?tor?ve n?p?rmes dh?nies s? nj? page e cila konsiderohet se i p?rmbush? nevojat bazike p?r jetes?.

Q?llim i mir?, apo jo? ...p?rve? q? si? ka th?n? Friedman, politikat nuk duhet t? gjykohen nga q?llimet por nga rezultatet. Shum? politika q? kan? p?r q?llim p?rmir?simin e jet?s s? qytetarit e japin n? fakt efektin e pad?shiruar dhe t? kund?rt. Paga minimale ?sht? nj?ra prej tyre.

Ajo nuk e detyron biznesin t? pun?soj?; vet?m n?se pun?son t? paguaj? pun?torin s? paku nj? shum? t? caktuar. K?sisoji, ?do pun?tor i cili nuk e arsyeton pag?n minimale t? p?rcaktuar me ligj p?rb?n humbje p?r biznesin. P?r shembull, n?se prodhimtaria e nj? pun?tori ?sht? ?150 n? muaj por paga minimale k?rkon q? ai t? paguhet s? paku ?200 n? muaj, at?her? kjo p?rb?n humbje ?50 n? muaj p?r pun?tor p?r biznesin. Rrjedhimisht, biznesi ose e largon nga puna nj? pun?tor t? till? ose nuk e pun?son n? radh? t? par?.

Pra, efekti p?rfundimtar i pag?s minimale ?sht? papun?sia!

Shpjegimi ekonomik p?r k?t? ?sht? ky. Paga ?sht? ?mimi i pun?s dhe p?rcaktohet nga tregu si ?do ?mim tjet?r. Ajo p?rcaktohet nga oferta e pun?torve p?r pun? dhe nga k?rkesa e bizneseve p?r pun?sim. Aty ku oferta dhe k?rkesa ekuilibrohen, d.m.th. barazohen, t? gjith? ata t? cil?t duan t? punojn? p?r ?mimin e tregut do t? gjejn? pun? kurse t? gjitha ato biznese, t? cilat duan t? pun?sojn? dik? do t? gjejn? pun?tor?.

Le t? marrim shembull q? ?mimi i tregut i cili e ekuilibron ofert?n dhe k?rkes?n ?sht? paga prej ?200 n? muaj dhe q? p?r nj? pag? t? till? pun?sohen 500,000 pun?tor? n? Kosov?. T? gjith? ata t? cil?t duan t? pun?sohen p?r k?t? pag? jan? n? pun?, kurse t? gjitha ato biznese t? cilat duan t? marrin pun?tor? i kan? gjetur ata.

Image

?

?ka ndodh? n?se tani shteti e cakton nj? pag? minimale ?250 n? muaj, ?50 m? e lart? sesa ajo e tregut? N? k?t? rast shum? individ? t? cil?t m? par? nuk kan? qen? n? tregun e pun?s (p. sh. student?t apo ata q? e kan? vler?suar pun?n e tyre mbi ?200) futen dhe e rrisin ofert?n. N? an?n tjet?r, k?rkesa e bizneseve p?r pun?sim zvog?lohet, sepse tani ato duhet t? paguajn? ?50 n? muaj m? shum? n?se d?shirojn? t? pun?sojn? dik?.

Image

Nga figura sip?r e shohim q? oferta p?r pun? si rezultat i rritjes s? pag?s e ka rritur numrin e pun?tor?ve t? interesuar n? 800,000 (natyrisht, t? gjith? numrat jan? vet?m p?r ilustrim). N? an?n tjet?r, paga e rritur e ka zvog?luar k?rkes?n e bizneseve p?r pun?sim n? vet?m 300,000 pun?tor?. Dallimi mes ofert?s prej 800,000 pun?tor?ve dhe k?rkes?s s? bizneseve p?r vet?m 300,000 pun?tor? ?sht? teprica e tregut, 500,000 pun?tor?, ajo q? e njohim n? p?rditshm?ri si?papun?si.

Duke dashur t?i mbroj? pun?tor?t, paga minimale e ka efektin e kund?rt: i b?n ata m? t? kushtuesh?m dhe rrjedhimisht m? pak t? pun?suesh?m!

?sht? e mundur q? disa biznese, s? paku n? afatin e shkurt?r, t? pranojn? t?i paguajn? pun?tor?t n? pag?n minimale edhe n?se prodhimtaria e tyre nuk e arsyeton. Kjo mund t? b?het, p?r shembull, n?se pun?tor?t jan? aq t? familjarizuar me pun?n saq? bizneset e kan? t? v?shtir? t? gjejn? z?vend?sim t? p?rshtatsh?m shpejt. N? afat t? mes?m dhe t? gjat?, megjithat?, bizneset do t? detyrohen t? prioritizojn? shmangjen e humbjeve dhe falimentimin eventual mbi nd?rrimet e pak?ndshme t? stafit.

Por a nuk mundet shteti ta modifikoj? ligjin p?r pag?n minimale n? at? m?nyr? q? ajo t? mos shkaktoj? papun?si? Mundet, por kjo do t? krijonte m? shum? probleme se zgjidhje. S? pari, nj? num?r i madh i atyre q? nuk jan? ende n? pun? nuk do t? pun?soheshin fare, duke kontribuar k?shtu dosido n? shkall?n e papun?sis?. Pastaj, ?sht? praktikisht e pamundur t? kuptohet n? m?nyr? objektive n?se largimi nga puna b?het p?r shkak t? pag?s minimale apo p?r shkak t? faktor?ve tjer? (p. sh. performanca e dob?t). S? fundi, detyrimi i bizneseve p?r t?i mbajtur pun?tor?t p?rkund?r d?shir?s s? tyre, p?rve? q? ?sht? de fakto taks? (n? vler?n e humbjes q? ua shkakton paga minimale), ?sht? gjithashtu drakonik n? stilin e ekonomive komanduese dhe e ?rregullon t?r?sisht efikasitetin e nd?rmarrjeve me rezultate katastrofale p?r prodhimtarin?. Nj? intervenim n? treg e nxit? tjetrin, duke i shum?zuar k?shtu d?met.

Tentimi p?r t? ndryshuar realitetin ekonomik n?p?rmes ligjeve ?sht? nj?soj si tentimi p?r t? ndryshuar realitetin fizik. Pa marr? parasysh sa deputet? vendosin t? ndryshojn? fuqin? e gravitacionit, ai gjithmon? do t? veproj? sipas ligjeve t? tij. Po t? ishte ndryshe, t? gjitha vendet do t? b?heshin t? pasura thjesht duke kaluar nj? ligj, i cili thot? se paga minimale e secilit do t? jet? miliona euro!

Ajo q? e b?n pag?n minimale ve?an?risht t? d?mshme ?sht? fakti se i godet pik?risht m? t? pakualifikuarit n? tregun e pun?s. Jan? t? pakualifikuarit (zakonisht t? rinjt? pa p?rvoj? pune, invalid?t, t? moshuarit, grat? shtatz?na, prind?rit e vet?m, etj.) q? kan? prodhimtari m? t? ul?t dhe rrjedhimisht zot?rojn? pag? m? t? vog?l. P?r ta paga minimale p?rb?n nj? prag t? patejkaluesh?m t? pun?simit, t? cilin n? rrethana tjera do t? mund ta tejkalonin duke ofruar t? punojn? p?r nj? pag? m? t? ul?t, n?p?rmes s? cil?s krijojn? p?rvoj? pune dhe pastaj kualifikohen p?r pag? m? t? lart?.

Se paga minimale ?sht? n? fakt ligj antipun?sim e d?shmon p?rdorimi i saj si mjet p?rjashtues ndaj grupeve t? margjinalizuara p?rgjat? periudhave t? ndryshme historike. Libri Pse Kombet D?shtojn? i Daron Acemoglu dhe James A. Robinson tregon sesi gjat? periudh?s s? apartheidit n? Afrik?n e Jugut, paga minimale ?sht? p?rdorur q?llimisht nga t? bardh?t si mjet p?r t?i p?rjashtuar t? zinj?t nga tregu i pun?s. Kurse N? ShBA, eugjenik?t progresiv? agjitonin p?r paga m? t? m?dha minimale p?r t?i p?rjashtuar imigrant?t, ?t? dob?tit?, t? zinjt? dhe t? pad?shiruarit tjer?.

Se ?ka duhet t? b?het p?r t? rritur pagat dhe mir?qenien e pun?tor?ve pa i d?mtuar ata ?sht? tem? p?r nj? shkrim tjet?r. Ligjit i pag?s minimale, megjithat?, nuk ?sht? zgjidhje sepse rezultat i tij p?rfundimtar ?sht? papun?sia n? nj? vend i cili ve?se num?ron mbi 35% t? papun?.

?

29 maj 2017
10:32

Bardhyl Salihu