Tentim-Kriminalizimi i Shpifjes: Dëmi është bërë

Nenet e t?rhequra t? projektligjit q? mund?sonin burgosjen e atyre q? shpifin kund?r shtetit dhe fyejn? simbolet dhe institucionet shtet?rore, nuk ishin n? p?rputhje me praktikat m? t? mira europiane, si? argumentonte Ministria e Drejt?sis?. D?mi ?sht? b?r?, p?rkund?r t?rheqjes s? tyre.

02 maj 2017 09:01

Kur ministrja kosovare e drejt?sis?, Dhurata Hoxha, propozoi para dy jav?sh rishikimin e dekriminalizimit t? shpifjes, tha se nenet e prozuara qen? OK, sepse bazoheshin n? praktik?n m? t? mir? t? BE-s? - t? Gjermanis? dhe standardeve t? krijuara nga Gjykata Europiane p?r t? Drejtat e Njeriut (GjEDNj).

Nenet e propozuara t? projektligjit mund?sonin burgosjen e atyre q? n? t? ardhmen shpifin kund?r shtetit dhe fyejn? simbolet dhe institucionet shtet?rore.

Por, t? dyja faktet e ministris? jan? t? rrejshme apo "fakte alternative".

Gjithashtu, rikriminalizimi i shpifjes ka koh? q? p?rmendet nga disa deputet? n? forume m? pak formale dhe mund t? propozohet prap?. P?r k?t? arsye, ndon?se nenet kund?rth?n?se u t?rhoq?n, ?sht? me r?nd?si t? ofrohen argumente pse kriminalizimi i shpifjes nuk ?sht? dashur dhe nuk duhet t? propozohet asnj?her? n? t? ardhmen.

?far? ishte propozuar?

Zyra Ligjore e Ministris? s? Drejt?sis? (MD) m? 20 prill 2017, p?rmes e-mailit kishte k?rkuar komente nga disa organizata t? shoq?ris? civile n? lidhje me propozimin p?r rishikimin e dekriminalizimit t? shpifjes p?r t? cilin shkruante se ende nuk kishte q?ndrim t? prer?.

MD-ja pyeste n?se Kodit Penal q? ?sht? n? fuqi duhet/mund t?i shtohen dy nene me t? cilat shpifjet dhe fyerjet ndaj shtetit, simboleve shtet?rore dhe organeve kushtetuese do t? d?noheshin me gjob? ose d?nim me burg deri n? pes? vjet.?

K?shtu, do t? d?nohej kushdo q? publikisht, n? nj? takim, ose n?p?rmjet shp?rndarjes s? materialeve t? shkruara, do t? fyente apo me keqdashje do t? shprehte p?rbuzje ndaj Kosov?s, ose ndaj rendit t? saj kushtetues, do t? fyente ngjyrat, flamurin, stem?n ose himnin e vendit. Edhe shpifja ndaj institucioneve si Presidenti, Kuvendi, Qeveria, Gjykata Kushtetuese do t? ishte e d?nueshme.

Shoq?ria civile kishte vet?m shtat? dit? pune p?r t?u p?rgjigjur. Propozimet u b?n? publike p?rmes nj? reagimi n? mediat sociale nga deputetja e Vet?vendosjes, Puhie Demaku.

N? tentativ? p?r t? menaxhuar reagimin e ashp?r publik q? erdhi nga Asociacioni i Gazetar?ve t? Kosov?s, Federata Europiane e Gazetar?ve, disa organizata joqeveritare dhe komentator? t? ndrysh?m, MD-ja l?shoi tri komunikata t? ndryshme brenda kat?r dit?sh. Nj?her? sqaroi se b?hej fjal? p?r nj? draft t? kodit penal, pastaj ftoi publikun t? ofronte komente dhe m? 30 prill njoftoi opinionin se t?rhiqej nga nenet p?r shkak t? ?shqet?simeve t? ngritura nga shoq?ria civile.?

Faktet e rrejshme t? MD-s?

Ministria deklaronte se kishte ?marr? p?r baz? praktikat e mira t? vendeve t? Bashkimit Europian n? p?rgjith?si dhe t? Gjermanis? n? ve?anti. Kjo nuk ?sht? e v?rtet? pasi q? Mbret?ria e Bashkuar dhe Irlanda, q? kan? dekriminalizuar shpifjen m? 2009, konsiderohen si modelet m? t? mira n? BE. Kodi Penal i Gjermanis? ?sht? hartuar kur shpifja ishte p?rgjith?sisht vep?r penale. Tash q? ekzistojn? rekomandime t? qarta nga K?shilli i Europ?s dhe Komisioni Europian, q? shpifja duhet t? dekriminalizohet, edhe vet? Gjermania ka nisur dekriminalizimin duke filluar me shpifjen ndaj krer?ve t? shteteve t? huaja. ?
?
Nj?jt?, ndon?se m? hapa shum? t? ngadalt?, jan? duke vepruar edhe disa nga tri t? kat?rtat e shteteve an?tare t? Organizat?s p?r Siguri dhe Bashk?punim n? Europ? (OSBE) n? t? cilat shpifja rregullohet me legjislacion penal. MD-ja do ta kishte shum? t? v?shtir?, n?se jo t? pamundur, t? identifikonte nj? shtet demokratik q? s? voni ka propozuar legjislacion penal p?r mbrojtje nga shpifja.

Ministria po ashtu rrejsh?m deklaroi se nenet e propozuara qen? n? p?rputhje me Konvent?n dhe jurisprudenc?n e GjEDNj-s?. Gjykata e Strasburgut n? rastin e famsh?m Cumpana?dhe Mazare v. Romanis? (2004) e ka b?r? t? qart? se d?nimi me burg p?r shpifje ?sht? n? kund?rshtim me nenin 10 t? Konvent?s q? garanton t? drejt?n e liris? s? shprehjes.

N? k?t? rast q? kishte t? b?nte me dy gazetar? q? ishin d?nuar me burg (por ishin falur m? von? p?r nj? shkrim q? kishin botuar), gjykata ka th?n? se d?nimi me burg p?r shpifje klasike n? kontekst t? debatit p?r nj? ??shtje me interes publik, nuk mund t? arsyetohej. D?nimi me burg arsyetohet vet?m n? rastet e nxitjes s? urrejtjes dhe dhun?s, sipas GjEDNj-s?. Edhe pse gjykata e Strasburgut ende nuk ka th?n? se ekzistimi i shpifjes penale per se n? m?nyr? automatike ?sht? n? kund?rshtim me nenin 10 t? Konvent?s, p?r shkak t? k?tij precedenti t? krijuar n? Cumpana?dhe Mazare v. Romanis?, shtetet si Gjermania kan? v?n? n? ?gjum?? legjislacionin q? parasheh d?nimin me burg p?r shpifje dhe nenet ekzistuese nuk p?rdoren n? praktik?.

Kaq p?r praktikat e BE-s? dhe t? Gjermanis?. Pra, nuk ishte e v?rtet? q? nenet e propozuara ishin n? p?rputhje me to.

P?rvoja e brendshme

N? Kosov?, shpifja ndaj t? gjith? personave fillimisht ishte rregulluar n? vitin 2003 me nenin 187 dhe 188 t? Kodit t? P?rkohsh?m Penal q? d?nonte shpifjen dhe fyerjen me gjob? ose me burg deri n? tre muaj. Pas presionit nd?rkomb?tar, shpifja ishte dekriminalizuar m? 2007 kur ishte miratuar Ligji Civil Kund?r Shpifjes dhe Fyerjes i cili kishte hyr? n? fuqi nj? vit m? pas.

Ndon?se tani ka nevoj? t? p?rdit?sohet, Ligji Civil Kund?r Shpifjes dhe Fyerjes n? at? koh? ishte aq i avancuar sa parashihte q? ?autoritetet publike ndalohen nga paraqitja e k?rkes?s p?r kompensim p?r d?min e shkaktuar nga shpifja ose fyerja. Zyrtar?t publik? mund t? paraqesin k?rkes? p?r kompensim e d?mit nga shpifja apo fyerja privatisht dhe ekskluzivisht n? kapacitetin e tyre personal?.

Kjo baz? ligjore ?sht? dashur t?i mjaftoj? MD-s? q? t? mos propozonte kriminalizimin e shpifjes.

Gjat? vitit 2008 deri m? 2012 kishte pasiguri juridike sepse n? fuqi ishin nj?koh?sisht ligji civil dhe nenet penale. N? gjykata arrinin padi kryesisht bazuar n? legjislacionin penal. P?r k?t? arsye, m? 2012, Supremja e Kosov?s ishte detyruar t? nxirrte nj? Q?ndrim Parimor me t? cilin p?rfundimisht vendoste q? shpifja rregullohej vet?m m? ligj civil. MD-ja ka injoruar edhe q?ndrimin e Supremes.

N?se propozimet e MD-s? do t? kalonin, do t? kthenin Kosov?n 10 vjet prapa kur shpifja d?nohej me burg dhe do t? mund t? kishin efekt frenimi te gazetar?t dhe t? gjith? ata q? kritikojn? politik?n, shoq?rin? dhe institucionet e tyre. Eventualisht, ato me siguri do t? shpalleshin kund?rkushtetuese n?se do t? d?rgoheshin n? Gjykat?n Kushtetuese.

Kufizimi i liris? s? shprehjes p?r t? mbrojtur reputacionin duhet t? rregullohet vet?m me legjislacion civil. Ndryshimi i kodit penal ?sht? propozuar nga presidenti Hashim Tha?i. M?simi q? ministrja Hoxha, presidenti Tha?i, qeveritar?t, ligjv?n?sit dhe t? gjith? zyrtar?t ligjor? t? p?rfshir? n? ligjb?rje duhet t? nxjerrin nga ky rast ?sht? se ka kaluar koha kur copy-paste i ligjeve nga vendet demokratike p?rb?nte arsye t? mjaftueshme p?r t? imponuar rregulla e ligje n? shoq?rin? kosovare.

Liria e shprehjes ?sht? nj? nd?r t? drejtat themelore t? njeriut q? mund?son vet?-zhvillimin dhe mbajtjen e autoriteteve n?n p?rgjegj?si publike. Legjislacioni p?rkat?s duhet t? mendohet mir? dhe nuk guxon t? propozohet pa u diskutuar paraprakisht me organizatat e shoq?ris? civile dhe me gazetar?. N? t? kund?rt?n, do t? ket? iniciativa t? d?shtuara si kjo fal? s? cil?s Kosova u sigurua q? do t? p?rmendet negativisht n? raportet e organizatave nd?rkomb?tare q? b?jn? vler?simin e liris? s? mediave.

Edhe m? shum? sesa p?rmendja nga organizatat e huaja monitoruese, ?sht? problematike mosp?rcjellja e zhvillimeve ligjore nga njer?zit e paguar p?r k?t? pun? nga paraja publike, moskuptimi i q?llimit t? parimit t? liris? s? shprehjes dhe dredhia politike prapa k?saj iniciative. Qeveria ka zero nevoj? p?r ta kufizuar lirin? e shprehjes n? k?t? form?, kurse hap?sir? t? bollshme q? t? punoj? q? liria e shprehjes t? p?rdoret.

?

Por, qeveria mund t? p?rfshihet n? debat p?r lirin? e shprehjes. T?i tregoj? opinionit se n? cilat ngjarje ose manifestime kishte fyerje dhe shpifje, sipas mendimit t? saj. T? mos harrojm? se ne jemi nj? vend q? fyhemi prej qeveris? p?r ?do dit? (me nismat dhe rezultatet e saj). Vet? ky propozim ishte fyerje.

?

02 maj 2017
09:01

Flutura Kusari